Odmiana czasowników francuskich

Tryby i czasy francuskiej koniugacji

We francuskim czasownik odmienia się w czterech trybach osobowych. Tryb oznajmujący (indicatif) wyraża fakty: présent (je mange, jem), imparfait (je mangeais, jadłem), passé simple (je mangeai), futur simple (je mangerai, zjem) oraz czasy złożone: passé composé (j'ai mangé, zjadłem), plus-que-parfait, passé antérieur i futur antérieur. Tryb łączący (subjonctif) wyraża wątpliwość, życzenie lub konieczność (il faut que je mange). Tryb warunkowy (conditionnel) przedstawia hipotezę lub uprzejmą prośbę (je mangerais, zjadłbym). Tryb rozkazujący (impératif) wyraża polecenie lub radę (mange, mangeons, mangez). Do tego dochodzą trzy formy nieosobowe: bezokolicznik (manger), imiesłowy (mangeant, mangé) i gérondif (en mangeant).

Trzy grupy czasowników francuskich

Czasowniki francuskie dzielą się na trzy grupy. Do 1. grupy należą czasowniki na -er, z wyjątkiem aller: jest najliczniejsza, odmienia się jak «aimer» i ma kilka wariantów pisowni (manger, placer, appeler, jeter, acheter, céder, payer, envoyer). 2. grupa to czasowniki na -ir, których imiesłów czynny kończy się na -issant, jak «finir». 3. grupa obejmuje całą resztę: aller, czasowniki na -ir bez -issant (partir, venir, ouvrir), na -oir (pouvoir, savoir, voir) i na -re (prendre, mettre, dire, faire). Gdy znasz grupę i czasownik wzorcowy, łatwo odtworzysz końcówki.

Avoir czy être: zgodność imiesłowu biernego

Czasy złożone tworzy się z czasownika posiłkowego i imiesłowu biernego. Większość czasowników używa avoir (j'ai mangé), ale niektóre czasowniki ruchu lub zmiany stanu używają être (je suis allé, elle est née), podobnie jak wszystkie czasowniki zwrotne (je me suis lavé). Z être imiesłów zgadza się z podmiotem: nous sommes allés, elle est partie, stąd zapis allé(e). Z avoir zgadza się z dopełnieniem bliższym, jeśli stoi przed czasownikiem: les pommes que j'ai mangées. Niektóre czasowniki (monter, descendre, sortir, passer) dopuszczają oba czasowniki posiłkowe zależnie od znaczenia, a narzędzie pozwala wybrać.

Czasowniki zwrotne, niekompletne i bezosobowe

Czasownik zwrotny (pronominal) odmienia się z zaimkiem zwrotnym: je me lave, tu te laves, nous nous lavons; niektóre istnieją tylko w tej formie (se souvenir, s'évanouir, s'en aller). Czasownik niekompletny nie ma wszystkich form: clore nie ma imparfait ani passé simple, frire nie ma liczby mnogiej w czasie teraźniejszym, gésir nie ma czasu przyszłego. Czasownik bezosobowy używany jest tylko w 3. osobie liczby pojedynczej: il faut, il pleut, il neige. Odmieniacz niczego nie wymyśla: to, co nie istnieje, nie pojawia się w tabeli. Czasowniki ze zmianą pisowni zależną od końcówki (nous mangeons, nous plaçons, j'appelle, j'achète, je cède, je paie) są odmieniane z uwzględnieniem ich osobliwości.